Overslaan en naar de inhoud gaan

Het spiegelbeeld van Joan Jonas

In gesprek met Nefeli Skarmea

04 juni 2024
headerfoto Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas

Joan Jonas is een belangrijke pionier in de video- en performancekunst. Enkele van haar iconische performances uit de jaren 60 en 70 worden opnieuw opgevoerd in COME CLOSER. Hoe komt het dat die nog steeds zo krachtig eigentijds aanvoelen? Dat vroeg curator Pieter Boons aan Nefeli Skarmea, Movement Director van de kunstenaar.

Spiegels voor reflectie

In deze tentoonstelling verbinden spiegels de performances en sculpturen van Joan Jonas. Welke rol vervullen spiegels in haar oeuvre? 

Een spiegel is op zich een alledaags object maar ze heeft ook iets mysterieus. Ze verdubbelt een beeld én kan ook verhullen wat erachter zit. Dat kan van pas komen in performances. Joan kwam op het idee om spiegels te introduceren dankzij de kortverhalen van de Argentijnse schrijver Jorge Luis Borges. Ze zag meteen de vele betekenissen van reflectie en perceptie in. De spiegel is een cruciaal element geworden doorheen haar volledige oeuvre.

 

In COME CLOSER brengen spiegels performers en publiek dichter bij elkaar. Iconische performances van 50 jaar geleden worden opnieuw opgevoerd en blijven vandaag even krachtig. Wat verklaart die tijdloosheid?    

We zitten vandaag in een selfie-cultuur waarin we onszelf voortdurend spiegelen met onze smartphones. Dit geeft de performances uit de jaren 60 een bijkomende betekenis.

In Mirror Piece I & II dragen vrouwelijke performers levensgrote verticale spiegels rond, waarin het publiek wordt gereflecteerd. We worden daardoor als publiek geconfronteerd met het beeld van onszelf terwijl we kijken. Zo is het werk, zoals kunst vaker doet, een letterlijke reflectie: op onszelf, op onze blik, op hoe wij kijken naar het vrouwelijk lichaam ... Thema’s die vandaag heel relevant zijn.

Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas
Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas

Bevraging van onze blik

In een andere performance, Mirror Check, bestudeert een naakte vrouw haar lichaam door een klein handspiegeltje. Daar werkt de spiegel anders.  

Juist, want daar wordt het spiegelbeeld je net ontnomen. Het publiek ziet wel de performer die zichzelf bekijkt, maar enkel de vrouw zelf krijgt haar eigen spiegelbeeld te zien. Dit beeld is plots heel intiem en privé, terwijl je in de andere performance alles zag: jezelf, de performers, de reflectie van het park, de hele omgeving. Beide performances bevragen onze blik, hoe we kijken naar lichamen, elk op een andere maar complementaire manier. 

 

De performance wordt buiten opgevoerd, in een kunstpark waar ook andere naakte vrouwenbeelden staan opgesteld. 

Het kunstpark creëert een extra betekenislaag. De beelden in het park tonen hoe verschillende generaties kunstenaars vroeger en vandaag keken en kijken naar het vrouwelijk lichaam. Door de performances in deze nieuwe context op te voeren, is er een bijkomende link met de vrouwelijke emancipatiebeweging waarin Joan heel actief was. Ook het feit dat we de performances opvoeren in openlucht vroeg verschillende aanpassingen ten opzichte van het origineel.

Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas
Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas Joan Jonas, Mirror Piece I & II, © Joan Jonas

Nieuwe opvoering van iconisch werk

De oorspronkelijke performance Mirror Piece I & II dateert uit 1969. Hoe maakte je hiervan een nieuwe opvoering, zonder dat je het origineel ooit hebt gezien?

Wat ze zich herinnerde van dit stuk, tekende Joan op in de score: een notatie van de belangrijkste bewegingen en sleutelmomenten. Toen ze me die gaf, viel me op dat daarin wel de belangrijkste scènes waren opgetekend, maar ik vond er niets in over bijvoorbeeld de overgangen tussen de scènes. Enkel de basis was vastgelegd. Ik kreeg dus veel vrijheid om dit stuk te herinterpreteren in een nieuwe context en met een heel andere groep performers dan 50 jaar geleden.  

 

De titel van de tentoonstelling is COME CLOSER. Wat betekent dit voor jou? 

Ik vind het heel boeiend om samen te komen met lokale kunstenaars. We werken op elke plek met lokale performers, die we liefst selecteren uit verschillende disciplines, met verschillende achtergronden. De groep telt wel 15 performers waarmee we samen een intens traject doormaken. Het gaat om stille performances, zonder woorden, waardoor we elkaar dus leren aanvoelen, en de connectie nog intenser wordt. De intimiteit van dit samenzijn brengt ons allen nog dichter bij elkaar.

Korte bio Nefeli Skarmea

Vanuit haar professionele ervaring in hedendaagse dans adviseerde Nefeli Skarmea beeldende kunstenaars die werken met performances, zoals Martin Creed, Cally Spooner en Megan Rooney. Na haar bijkomende Masters in Cultures of the Curatorial werkte Nefeli bij o.a. dOCUMENTA (13) in Kassel, de Serpentine Galleries' Public Programs en Art Night London. 

Sinds 2018 leidt ze als Movement Director de heropvoering van de performances van Joan Jonas. Ze is vandaag ook coördinator van het culturele programma van de Plaza Foundation in Genève.

reeks

Reeks: COME CLOSER

Samen met DE SINGEL verkennen we de ruimte tussen sculptuur en performancekunst. Ontdek van 7 juni tot en met 29 september opmerkelijke sculpturen, installaties, performances en voorstellingen van een 25-tal kunstenaars uit binnen- en buitenland.